Calathea

Inhoudsopgave:

De Calathea is een zeer populaire kamerplant. Er zijn veel verschillende soorten verkrijgbaar, allen even mooi. De bladeren zijn ovaal of langwerpig, paars of groen, maar allen met een mooi patroon. Iedere Calathea soort deelt dezelfde bijzonder eigenschap: de plant beweegt!

In de avond zal een Calathea de bladeren sluiten. In de ochtend gaan deze weer open. Door het geluid wat dit veroorzaakt kennen we deze plant ook wel als “Ritselplant”. In Engeland is een Calathea hierom een gebruikelijk housewarming cadeau: “to turn a leaf” betekent een nieuw begin.

Qua verzorging kan het een beetje een diva zijn, maar met de juiste aanpak kom je een heel eind. Dit alles lees je hier. Ook vertellen we graag meer over de afkomst, groeiwijze, luchtzuiverende eigenschappen en de verschillende soorten. Onderaan deze pagina staan antwoorden op veel voorkomende problemen met de Calathea.

calathea
Een prachtige bladtekening van één van de vele Calathea soorten (C. Medallion)

Calathea afkomst en groeiwijze

Afkomst

Calathea is afkomstig uit het Amazonegebied in Zuid-Amerika. Kun je je voorstellen dat die prachtige, kleurrijke planten daar gewoon in het wild groeien? Daar worden de bladeren gebruikt voor dakbedekking en het maken van manden. Dat is waarschijnlijk ook waar de botanische naam vandaan komt. Calathea is afgeleid van het Griekse “calathus”, wat grofweg mand betekent.

De omstandigheden zijn daar natuurlijk totaal anders in vergelijking bij ons. Toch kan een Calathea hier prima overleven als je rekening houdt met de wensen (en eisen) van de plant. De belangrijkste verschillen met de leefomstandigheden daar hebben te maken met de luchtvochtigheid en de hoeveelheid licht. Daarover later meer.

Groeiwijze

De Calathea valt binnen het plantengeslacht Marantaceae. Deze plantenfamilie kenmerkt zich door de prachtige tekeningen op het blad. De onderkant van het blad is meestal meer effen en vaak groen of paars. Misschien ken je wel andere planten binnen deze familie, bijvoorbeeld de Maranta of de Stromanthe.

De Maranta en de Calathea worden in de praktijk nogal eens door elkaar gehaald. Een handig hulpmiddeltje: de Maranta is een hangplant, een Calathea niet. Van beide planten gaan de bladeren ’s nachts dicht. Om die reden worden het ook wel eens gebedsplanten genoemd: in de avond staan de bladeren tegen elkaar als biddende handen.

De kenmerkende bladeren van de Calathea groeien op stengels die uit de grond komen. Afhankelijk van de soort zijn deze stengels groen of paars. Een nieuw blad is eerst nog opgerold. Zodra het opgerolde blad helemaal uitsteekt kan het uitrollen beginnen. Als je ziet dat er meerdere bladeren zijn opgekruld is er iets anders aan de hand. Dit doet een Calathea als hij erg veel dorst heeft.

De Calathea is niet de snelste groeier. Uiteindelijk kan deze plant ongeveer een meter hoog worden. Dit is natuurlijk deels afhankelijk van de soort en de verzorging.

calathea groeiwijze nieuw blad
Het nieuwe blad is eerst nog opgerold. Ook kan het even duren voordat het zijn uiteindelijke kleur krijgt.

Calathea verzorging

Als je een nieuwe Calathea hebt gekocht in een tuincentrum, of online, heeft deze een reis gemaakt naar zijn nieuwe standplaats. Dit is een stressvolle ervaring voor een plant. Meestal moet die dan ook wennen aan de verhuizing en de nieuwe standplaats.

Het kan zijn dat de eerste nieuwe bladeren op zijn nieuwe plek niet helemaal mooi in vorm komen. Dat is normaal. Lees hieronder goed de instructies voor het onderhoud van deze plant, en je zult zien dat hij het prima naar zijn zin zal hebben!

Standplaats en licht

Het kiezen van de juiste standplaats is ontzettend belangrijk. Het eerste om rekening mee te houden is de lichtinval. Vaak wordt gedacht dat Calathea’s van schaduw houden. Dat is echter niet het geval. Een standplaats in de schaduw zal er voor zorgen dat de prachtige kleuren vervagen en uiteindelijk zal ook de groei worden geremd.

Zet ze dus niet op een donkere plek. Beter is om een standplaats te kiezen met veel indirect zonlicht. Met indirect zonlicht wordt bedoeld dat de zonnestralen niet direct op de bladeren mogen vallen. Dit kan er voor zorgen dat er bladverbranding optreed, te herkennen aan de bruine vlekken op het blad.

Een streepje zon in de ochtend is prima, maar vooral de middagzon is veel te heet. Dit is dus een raam op het oosten. Hiermee boots je de natuurlijke omstandigheden na: onder de hoge bomen in het tropisch regenwoud komt ook nauwelijks direct zonlicht terecht.

Het is goed om op te merken dat de bladeren die het meest in het licht staan het grootst worden. Wil je jouw Calathea in evenwicht houden, draai de plant dan wekelijks een kwartslag. Ditzelfde geldt voor andere tropische planten zoals de Alocasia Zebrina.

Houd bij de standplaats tot slot rekening met eventuele tocht. Bij tocht denk je vaak aan de koude lucht die door een kamer trekt als er twee ramen tegenover elkaar op staan. Daar houdt een Calathea niet van. Tocht kan ook betrekking hebben op de warme lucht die van een radiator afkomt. Zet je een plant daarboven of naast, dan zie je de bladeren bewegen. Dit is erg slecht voor de plant omdat deze lucht extreem droog is. Hierover later meer bij het stukje over luchtvochtigheid.

Een calathea plant van bovenaf

De ideale temperatuur

Omdat het een tropische plant is zou je zeggen dat hij enkel groeit bij hogere temperaturen. Als je de juiste standplaats kiest, dus zonder direct zonlicht en tocht, is de gangbare kamertemperatuur gelukkig prima voor deze plant. Meestal ligt die zo tussen de 18 en 22 graden.

Het is belangrijk dat de temperatuur nooit onder de 15 graden komt. Dit kan schade aan de plant toebrengen. Dit is vooral in de winter iets om op te letten. Als je het raam opzet voor een paar uurtjes kan de temperatuur al snel onder die 15 graden zakken.

Calathea water geven

Zorg er voor dat de grond altijd licht vochtig blijft. Laat de grond dus nooit helemaal uitdrogen, maar houd deze ook niet drijfnat. Over het algemeen zeggen we: als de bovenste 2 centimeter van de aarde droog zijn is het tijd om opnieuw water te geven. Geef dan een kleine hoeveelheid.

En hadden we al gezegd dat een Calathea een echte diva kan zijn? Het liefst is het water dan ook op kamertemperatuur en kalkvrij.

Hoe vaak geef je dan water? Dat hangt af van de behoefte van de plant. In de lente en zomer is het waterverbruik hoger. Dan geef je 1 a 2 keer per week. In de herfst en winter heeft de plant minder dorst. Dan is 1 keer per week vaak voldoende.

De ideale hoeveelheid en frequentie hangen daarnaast af van de afmetingen en de standplaats van de plant. Hier moet je even handig in worden.

Begin het liefst met wat minder. Een teveel aan water brengt meer schade aan een kamerplant dan een tekort aan water. Een teveel aan water kun je overigens wel beperken door een goed drainagesysteem. Dit omvat een laag hydrokorrels en een drainage gat onderin de pot. Een teveel aan water kan zo nog steeds schadelijk zijn, maar kan uiteindelijk wel uit de pot wegstromen.

Een te kort aan water kun je gemakkelijk herkennen. Eerst zal de plant slap gaan hangen. Als de dorst langer duur zullen de bladeren zich oprollen. De plant ziet er niet gezond uit, maar je bent dan nog niet te laat. Een goede slok water en de bladeren rollen zich weer mooi uit!

Luchtvochtigheid en sproeien

Zoals al eerder aangegeven woont een Calathea van oorsprong in het regenwoud in Zuid-Amerika. Het grote verschil met de omstandigheden daar is de zeer hoge luchtvochtigheid. Deze ligt meestal rond de 80 procent. In de nacht vaak nog hoger!

De luchtvochtigheid in onze woon- en slaapkamers is een stuk lager, meestal tussen de 40 en 60 procent. Je kunt het effect hiervan het beste zien aan de bladeren: daar beginnen bruine puntjes en/of randen aan te ontstaan. Is de luchtvochtigheid helemaal te laag, dan worden de bladeren droog.

Zorgen voor een hoge luchtvochtigheid is één van de belangrijkste dingen in de verzorging van de Calathea. Helaas is de ideale luchtvochtigheid voor de plant is niet gewenst voor onze eigen gezondheid. De oplossing is vrij eenvoudig: benevel de bladeren van de plant dagelijks met een plantenspuit.

Hiervoor kun je kraanwater gebruiker, maar liever nog water waar geen kalk in zit. Gebruik je normaal kraanwater, waar kalk in zit, dan ontstaan er witte vlekken op de bladeren. Dit is verder geen probleem voor de gezondheid van de plant, maar niet zo mooi voor het uiterlijk.

Een ander voordeel van het benevelen van de bladeren is dat er geen stof op blijft liggen. Hierdoor blijven ze mooi glanzend en kun je extra genieten van deze prachtige plant.

Een laatste opmerking over de luchtvochtigheid: de badkamer kan een mooie plek zijn voor deze plant. In de badkamer is het vaak warm en vochtig. Belangrijk is natuurlijk wel dat er voldoende licht in deze ruimte komt. Iets wat vaak niet het geval is.

Voeding

Het bijvoeden van een kamerplant doe je naar behoefte. Deze is het grootst in de lente en in de zomer. Dit noemen we ook wel de groeifase van de plant. Dan zie je veel nieuwe bladeren verschijnen. Dit kost de plant veel energie en dus is er behoefte aan voeding.

In de herfst en winter zie je nauwelijks activiteit aan jouw Calathea. Voed dan ook enkel bij tijdens de lente en zomer. Eenmaal per twee weken is voldoende. Kies voor een kamerplantenvoeding voor bladplanten, liefst organisch.

Doe je dit niet, dan zal de plant niet meteen dood gaan. In de natuur gebeurt het namelijk ook wel eens dat een plant voor een periode geen voedsel tot zijn beschikking heeft. Na verloop van tijd zal de groei afnemen. Daarna zal de plant bladeren af gaan stoten om energie te besparen. De plant heeft minder energie en wordt vatbaarder voor ziektes. Je doet er dus goed aan om jouw Calathea bij te voeden als onderdeel van de verzorging!

Het is goed om te weten dat je ook teveel plantenvoeding kunt geven. Jouw plant staat in een pot en een overschot aan plantenvoeding kan nergens heen. De wortels zullen door dit overschot aan meststof beschadigen.

Ben je een keer voeding vergeten? Geef dan niet extra veel, maar hervat gewoon het normale schema.

Potgrond

Zoals hierboven gezegd houdt deze plant er niet van om lang in de drassige grond te staan. Hierdoor kan wortelrot optreden waar de plant uiteindelijk dood aan kan gaan. Door de potgrond wat luchtiger te maken kun je dit helpen te voorkomen.

Je kunt een normale potgrond voor kamerplanten gebruiken, maar meng er dan wat perliet of zand doorheen. Door toevoeging van dit materiaal stroomt water makkelijker door de grond heen. Daarnaast is het belangrijk om een gat onderin de pot te hebben. Anders kan het water er niet uit.

Pot en verpotten

Het maakt niet veel uit welke pot je kiest voor jouw Calathea. Kies je voor een terracotta pot? Let er dan op dat je iets vaker water geeft dan normaal. Terracotta is poreus en water zal hierdoor sneller uit de aarde verdwijnen.

Deze planten groeien niet snel. Verpotten is dus niet vaak nodig. De frequentie hangt af van de standplaats en de verzorging, maar is meestal zo om de 2 a 3 jaar. Je weet dat je moet gaan verpotten als de wortels onderin de pot uit het gat groeien.

Verpot altijd in het vroege voorjaar. Dan begint de plant aan de groeifase en zal veel nieuwe wortels en bladeren aanmaken. Verpotten kan vrij stressvol zijn en zo heeft de plant nog de hele lente en zomer om van de verhuizing te herstellen.

Snoeien

Er zijn veel kamerplanten die je moet snoeien om ze mooi en gezond te houden. Denk bijvoorbeeld aan de paarse hangplant Tradescantia Zebrina. Bij de Calathea is dat niet het geval. Ook hoef je ze niet te snoeien voor de afmetingen omdat ze vrij traag groeien.

Wel is het goed om regelmatig de dode bladeren weg te halen. Deze kun je zo dicht mogelijk bij de basis van de plant afknippen.

Dit komt de sierwaarde ten goede, maar het is ook beter voor de gezondheid van de plant. Doordat de aangetaste bladeren weg zijn kan de Calathea alle energie weer gebruiken voor het aanmaken van nieuw, gezond blad.

Calathea soorten

Calathea plant ken vele soorten. De meesten zijn gekweekt om de kleur en patroon op het blad. Hieronder zie je zeven van de meest voorkomende lagere taxa.

Calathea Roseopicta

We beginnen met de prachtige Calathea Roseopicta. Deze soort heeft een groot blad wat smal afloopt aan de boven en onderkant. Het unieke aan deze Calathea soort is de kleur van het blad. Deze is donkerrood aan de achterzijde en donkergroen aan de voorzijde.

Daarbij is er een mooi, roze patroon op de voorkant te zien. Het patroon lijkt er met een potlood op te zijn geschetst. Prachtig!

calathea soorten: de roseopicta

Calathea Orbifolia

Andere Calathea soorten hebben misschien meer opvallende kleuren, de Orbifolia maakt dit verschil ruimschoots goed met de bladeren. Deze zijn groot, breed en hebben een prachtig patroon. De bladeren maken echt indruk en geven de plant een stoere look.

Meer weten? Lees verder over de Calathea Orbifolia.

calathea soorten: de orbifolia

Calathea Rufibarba

Ook de Calathea Rufibarba is een unieke soort! De bladeren zijn smal en het blad oppervlakte is aan de zijkanten gerimpeld. Dit geeft de uitstraling of het blad gekartelde randen heeft, maar dat is niet het geval.

Ook bijzonder is het kleurverschil: de bladeren zijn groen aan de bovenkant en paars aan de onderkant. De bladeren groeien in principe recht omhoog, maar zodra de plant groter en voller wordt kunnen ze omvallen. Dan krijgt deze Calathea een meer vollere look.

calathea soorten: de rufibarba

Calathea Majestica

Geen lijstje van Calathea soorten is compleet zonder de Majestica. Ook deze variant heeft een smaller blad, maar is lichtgroen met een witte tekening. Bij sommige varianten van de Majestica is er zo veel patroon op het blad te zien dat het volledige blad wit lijkt.

calathea soorten: de majestica

Calathea Makoyana

Werkelijk een prachtige en unieke Calathea soort is de Calathea Makoyana. De kleurcombinatie en het patroon op het blad maakt deze plant zeer populair.

calathea soorten: de makoyana

Calathea Zebrina

Het blad van de Calathea Zebrina is een stuk smaller dan de vorige, maar heeft een net zo bijzonder patroon. De bijnaam “Zebrina” is natuurlijk te verklaren vanwege de strepen die dwars over het blad lopen. De donkergroene strepen steken prachtig af tegen het lichtere groen van het blad.

calathea soorten: de zebrina

Calathea Ctenanthe

De Calathea Ctenanthe wijkt iets van van de vorige Calathea soorten. Het blad is een stuk kleiner, maar ook de totale afmetingen van de plant blijven redelijk beperkt. Deze variant is dan ook leuk voor een plek met minder ruimte, op een kastje bijvoorbeeld. Het patroon op het blad is even bijzonder als zijn broertjes en zusjes. Werkelijk een lust voor het oog!

calathea soorten: de ctenanthe

Calathea Ornata

Ook de Calathea Ornata heeft het kenmerkende bladpatroon. In dit geval zijn het roze strepen die vanuit het midden naar de zijkanten van het blad lopen.

calathea soorten Ornata

Calathea is luchtzuiverend

Er zijn dus zeer veel mooie soorten verkrijgbaar. Maar wist je dat ze naast schoonheid ook functie hebben? Deze planten zijn namelijk zeer sterk luchtzuiverend! Om die reden kan het slim zijn de plant in de slaapkamer te zetten.

Er zijn veel planten die de lucht kunnen zuiveren. De mate van luchtzuivering is grotendeels afhankelijk van de oppervlakte van het blad. Hoe groter het blad, hoe meer capaciteit. Neem bijvoorbeeld de Pannenkoekplant met kleine bladeren. Die is luchtzuiverend, maar door de kleine blaadjes heeft die niet veel capaciteit. De meeste Calathea’s hebben zeer brede bladeren. Doordat het bladoppervlakte zo groot is kan er dus extra veel lucht mee worden gezuiverd.

De bloem van de Calathea

Ten eerste moet worden gezegd dat een bloeiende Calathea als kamerplant vrij uniek is. De plant kan het prima doen in een woonkamer en goed groeien, maar bloeien is toch echt een ander verhaal. Enkel onder de perfecte omstandigheden, of als je erg veel geluk hebt, zal jouw Calathea gaan bloeien.

Dat deze plant niet snel bloeit als kamerplant is eigenlijk niet erg. Waarschijnlijk heb je hem in huis gehaald vanwege de prachtige bladeren. Een uitzondering hierop is de Calathea Crocata (hieronder op de foto). Deze soort bloeit regelmatig als kamerplant.

Zijn de bloemen (bijna) uitgebloeid? Knip ze dan met steel en al af, zo dicht mogelijk bij de basis van de steel. Zo kan de energie weer gaan naar de aanmaken van nieuwe bloemen en bladeren.

de bloem van de Calathea
De bloemen van de Calathea Crocata “Tassmania”. Foto gemaakt door Stefano (CC BY-SA 2.0).

Veelgestelde vragen en problemen

Calathea heeft bruine randen aan het blad

Bruine puntjes aan de uiteinden van de bladeren of bruine bladranden? Dat is een teken van een te lage luchtvochtigheid. Helaas komt dit zeer vaak voor. De luchtvochtigheid is simpelweg te laag voor deze plant.

De aangetaste bladeren zullen helaas niet meer herstellen, maar je kunt wel nieuwe schade voorkomen. Benevel de bladeren dagelijks met een plantenspuit.

Soms kiezen mensen ervoor om een luchtbevochtiger de plaatsen. Deze verhoogt plaatselijk de luchtvochtigheid. Handig als je andere planten hebt die hier van houden, zoals de Pannenkoekenplant. Die kun je dan bij elkaar zetten.

De bladeren krullen op

Krullende bladeren aan jouw Calathea is een teken dat de grond voor een te lange periode te droog is geweest. Als de plant dorst begint te krijgen gaan eerst de bladeren hangen. Duurt de droogte nog langer, dan krult het blad op.

Dit ziet er ernstig uit, maar kan meestal gelukkig nog herstellen. Geef jouw plant niet meteen een grote plens water, maar eerst een klein beetje. Daarna na een paar uurtjes nog een keer. Blijf dit herhalen tot de bladeren zijn uitgerold en weer mooi rechtop staan.

Is de Calathea giftig?

Goed nieuws: de Calathea is niet giftig! Je kunt deze plant dus met een gerust hart in huis halen als je katten of andere huisdieren hebt. Ditzelfde geldt natuurlijk ook voor grijpgrage peuter handjes.

Dat deze plant veilig is als huisdieren per ongeluk bladdelen binnenkrijgen is natuurlijk fijn. Maar ze kunnen deze prachtige bladeren natuurlijk wel makkelijk beschadigen. Zeker katten staan er om bekend een kamerplant flink te kunnen toetakelen. Misschien toch maar beter uit de buurt houden dus?

Mijn plant hangt slap

De bladeren hangen slap? Als de plant gaat hangen is dat niet meteen een reden tot paniek. Zoals eerder op deze pagina beschreven bewegen de bladeren van deze plant. De bladeren gaan open en dicht. Als de bladeren naar beneden staan kan dit dus betekenen dat dit de normale beweging van de plant is.

Als je zeker weet dat het om slappe bladeren gaat, en niet om de normale beweging van de plant, moet je wel actie ondernemen. Slap hangende bladeren betekent dat de Calathea dorst heeft. Geef de plant een goede slok water en wacht een halve dag. Als het goed is staan de bladeren daarna weer mooi rechtop!

Mijn plant heeft gele bladeren

Hebben de bladeren gele randen of heb je zelfs een volledig geel blad? Dat is een signaal van de plant dat de wortels voor een te lange tijd in te natte grond hebben gestaan. De Calathea is echt veeleisend als het op water geven aankomt: niet te weinig, maar zeker niet te veel.

Het eerste wat je moet doen is de plant uit de pot halen. Controleer hoe nat de aarde is. Als het echt drijfnat is moet je de aarde vervangen. Als het niet drijfnat is kun je simpelweg het water geven aanpassen. Op deze pagina, bij de verzorgingstips, lees je hoe je dit aanpakt.

De gele bladeren zullen hun kleur niet meer terug krijgen, maar de nieuwe bladeren moeten weer gezond zijn. Als je wilt kun je het gele blad uit de plant wegknippen.

Mijn Calathea heeft spint of luis

Het zijn zeer mooie planten, maar dat vinden de beestjes helaas ook. Deze planten zijn gevoelig voor luis, spint en andere aandoeningen. Gelukkig zijn er veel manieren om dit tegen te gaan.

Het liefste wil je natuurlijk voorkomen, dat is beter dan genezen. De beste manier om beestjes te voorkomen is de bladeren benevelen met een plantenspuit. Doe je dit dagelijks, dan krijgen de beestjes veel minder kans om zich te vestigen.

Een andere tip: inspecteren. Controleer wekelijks de bladeren en stengels op afwijkingen. Een kenmerk van bladluis is dat ze het sap uit de bladeren wegzuigen. Hierdoor krult het blad. Omdat het meeste sap naar de jonge bladeren gaat zitten luizen vaak daar.

Verkleurde bladeren

Je hebt deze plant waarschijnlijk in huis gehaald vanwege het prachtige blad. Je wilt dan natuurlijk niet dat het blad verkleurd. Er kunnen veel oorzaken zijn voor de verkleurde bladeren, dus bedenk welke op jouw situatie van toepassing is:

  • Doordat de plant in direct zonlicht staat komen er bruine vlekken op het blad.
  • Doordat je te veel, te vaak water geeft komen er gele vlekken op het blad.
  • Doordat de plant te veel in de schaduw staat vervaagt de tekening op het blad.

Te groot geworden

Deze planten worden in een pot maximaal 1 meter hoog. Vind je dat te groot? Dan kun je twee dingen doen: snoeien of splitten.

Snoeien
De bladeren groeien op stelen die uit de grond komen. Je kunt dus niet de stelen inkorten, zoals je bij andere kamerplanten zou doen. Wat je wel kunt doen is de grootste en hoogste bladeren wegsnoeien. Zo hou je een kleine plant over. Knip de bladeren, inclusief steel, zo dicht mogelijk bij de basis weg.

Splitten
Een meer drastische aanpak: de Calathea splitten. Door de kluit in tweeën te splitsen ontstaan er twee kleinere planten. Let erop dat dit een ingrijpende handeling is voor jouw plant. Doe dit dus enkel met gezonde planten en kies het liefst een moment in de lente. We hebben dit proces uitgelegd voor de Alocasia. Lees verder op de pagina over Alocasia splitsen.

Samenvatting

Botanische naamCalathea
FamilieMarantaceae
Ook bekend alsRitselplant
Water hoeveelheidGemiddeld
HoogteMaximaal 1 meter
LichtbehoefteVeel indirect licht
Giftig?Nee

Hee planten liefhebber!

Volg je ons al?